Həyatın bəzi sınaqları həqiqətən problem deyil, onlar bizim səviyyəmizi yoxlayan çağırışlardır. Onların məqsədi həll olunmaq deyil, səni emosional oyuna çəkməkdir. Bu oyun isə həmişə eyni qayda ilə işləyir: kim daha çox reaksiya verirsə, o daha çox uduzur.
İnsanın ən böyük sərvəti ağlı deyil, nə də fiziki gücüdür. Onun ən böyük sərvəti özünü idarə etmə qabiliyyətidir. Çünki çətinliklərin böyük bir qismi obyektiv təhlükə yox, subyektiv təxribatdır.
Stoik fəlsəfə bunu əsrlər əvvəl demişdi. Epiktet bildirirdi ki, insanı incidən hadisənin özü yox, o hadisə barədə düşüncəsidir. Bu fikir sadə səslənir, amma inqilabi mahiyyət daşıyır: əgər mənim reaksiya vermək seçimim varsa, deməli azadlıq da məndədir.
Marcus Aurelius imperator idi, amma öz gündəliyində yazırdı ki, başqasının kobudluğu mənim daxili sakitliyimi məhv etməməlidir. O anlayırdı ki, çətinliklərin bir hissəsi insanın xarakterini sınağa çəkir.
Əgər sən hər təxribat qarşısında partlayırsansa, sən artıq başqasının əlində alətə çevrilmisən. Fəlsəfədə “reaktiv insan” və “proaktiv insan” anlayışı var. Reaktiv insan başqasının davranışına görə formalaşır, proaktiv insan isə öz prinsipinə görə yaşayır.
Birincisi emosiyanın əsiridir, ikincisi isə şüurun sahibidir. Müasir psixologiya sübut edir ki, diqqət verilən davranış güclənir. Bu prinsip davranış psixologiyasında geniş istifadə olunur. Bir uşağın arzuolunmaz hərəkəti bəzən cəza ilə yox, diqqətsizliklə sönür.
Çünki o davranışın qidası diqqətdir. Həyatdakı bəzi çətinliklər də belədir. Onlar reaksiya ilə böyüyür. Sən əsəbiləşəndə qarşı tərəf emosional qələbə qazanır. Sən sakit qalanda isə o, enerji tapmır.
Nevrologiyada “amigdala reaksiyası” deyilən anlayış var. İnsan təhlükə hiss edəndə dərhal müdafiə və ya hücum rejiminə keçir. Amma bu reaksiya hər zaman real təhlükəyə qarşı deyil; bəzən sadəcə eqoya toxunan sözə qarşıdır.
Əgər sən hər toxunuşu təhlükə kimi qəbul edirsənsə, həyatın özü sənin üçün bitməyən döyüş meydanına çevrilir.
İslam düşüncəsində ən böyük cihadın insanın öz nəfsi ilə mübarizə olduğu bildirilir. Bu anlayış bir çox alimlərin şərhlərində vurğulanır. Çünki zahiri mübarizə fiziki güc tələb edir, daxili mübarizə isə iradə.
MƏHƏMMƏD PEYĞƏMBƏR (s.a.s.) HAQQINDA RƏVAYƏTLƏRDƏ BELƏ DEYİLİR… O, təhqirlərə qarşı çox zaman sükut və təmkinlə cavab verirdi. Bu zəiflik deyildi. Bu daxili hakimiyyət idi. O bilirdi ki, aqressiya aqressiyanı doğurur, təmkin isə qarşı tərəfi tərksilah edir.
Quranda “Səbir edənlərlə Allah bərabərdir” məzmunlu ayələr dəfələrlə vurğulanır. Səbir passivlik deyil, səbir emosional intizamdır. Yəni sən reaksiyanı təxirə salırsan, qərarı ağıl verir, nəfs yox.
Sun Tzu yazırdı ki, ən üstün sərkərdə müharibəyə girmədən qalib gələndir. Tarixdə çoxlu nümunələr var ki, ağıllı liderlər təxribatlara cavab verməyərək daha böyük böhranların qarşısını alıblar.
Roma imperiyasının siyasi tarixində də tez-tez görünür ki, emosional reaksiya verən liderlər imperiyanı zəiflədir, soyuqqanlı olanlar isə sabitliyi qoruyur. Çünki dövlət də, insan da emosional qərarla yox, prinsipial mövqelə ayaqda qalır. Hər mübahisəyə girmək insanı böyütmür. Əksinə, səviyyəni aşağı salır. Aqressiv insanın məqsədi həqiqəti tapmaq deyil, səni öz emosional zonasına çəkməkdir.
Əgər sən oraya düşürsənsə, artıq oyunu uduzmusan. Ən güclü insan o deyil ki, hamını susdurur. Ən güclü insan o şəxsdir ki, öz içindəki qəzəbi susdurur.
Həyat enerji ilə idarə olunur. Gün ərzində sənin emosional resursun məhduddur. Əgər onu xırda təxribatlara xərcləyirsənsə, böyük məqsədlərə gücün çatmayacaq. Böyük alimlər, liderlər, mütəfəkkirlər enerjini qorumağı bacarırdılar. Onlar hər tənqidə, hər sözə cavab vermirdilər. Çünki bilirdilər ki, səssiz qalmaq bəzən ən yüksək cavabdır.
Həyatın bəzi çətinlikləri həll olunmaq üçün yox, sənin səviyyəni sınamaq üçün gəlir. Sən hər çağırışa emosional reaksiya versən, getdikcə başqalarının davranışından asılı olacaqsan. Amma seçərək reaksiya versən, daxili azadlığını qoruyacaqsan.
UNUTMAYIN; hər dava sənin davan deyil. Hər təxribat sənin cavabını haqq etmir. Hər səs-küy həqiqət demək deyil. Bəzən ən böyük güc – səssiz keçməkdir. Bəzən ən böyük qələbə – reaksiyasızlıqdır.
ÇÜNKİ LƏYAQƏTİNİ QORUYAN İNSAN, SƏVİYYƏSİNİ İTİRMƏYƏN İNSANDIR. VƏ SƏVİYYƏSİNİ QORUYAN İNSAN ARTIQ 🌹QALİBDİR🌹
Çünki ləyaqətini qoruyan insan, səviyyəsini itirməyən insandır. Və səviyyəsini qoruyan insan artıq qalibdir.
Paylaşımı hazırladı : Naghıyev Hesen
Babayolu.az 
